In Nederland zijn inmiddels de eerste mensen positief getest op het coronavirus. Mensen met het nieuwe coronavirus hebben koorts en luchtwegklachten. Denk aan hoesten of kortademigheid. De NRR volgt de adviezen van het RIVM met betrekking tot bijeenkomsten en evenementen. Er is op dit moment geen reden om scholingen en cursussen te vermijden dan wel te annuleren.

Het is wel belangrijk om de standaardmaatregelen op te volgen die gelden voor alle virussen die griep en verkoudheid kunnen geven:

  • Was je handen regelmatig
  • Hoest en nies in de binnenkant van je elleboog
  • Gebruik papieren zakdoekjes

Uiteraard vragen we cursisten en instructeurs die griepachtige verschijnselen hebben (verkoudheidsklachten en/of koorts) om niet naar de cursus te komen. Ongeacht of zij in gebieden zijn geweest waar het coronavirus heerst. Dit geldt altijd en niet specifiek voor het coronavirus.

Voor actuele informatie zie de website van het RIVM

Oefenen in het geven van beademingen

Het nieuwe coronavirus wordt overgedragen door hoesten en niezen. Het besmettingsgevaar ligt veel meer in het aanwezig zijn bij een cursus dan bij het overdragen via direct contact door het om de beurt oefenen met mond op pop beademing. Dezelfde gevaren en risico’s gelden in feite ook in een regulier griep seizoen.

De oefenpop dient na iedere gebruiker adequaat en volgens voorschrift van de leverancier te worden gereinigd. Ook handhygiëne en standaard maatregelen zoals hierboven beschreven zijn tijdens het oefenen belangrijk. Bij reanimatiepoppen waarbij kandidaten met elkaars ademhalingslucht in aanraking kunnen komen, is de mogelijkheid van besmetting niet helemaal uit te sluiten.

In het geval er wordt gedesinfecteerd met alcohol is de werkwijze als volgt: De alcohol 70% dient met een hydrofiel gaas te worden aangebracht, waarna een voldoende droogtijd in acht wordt genomen. De droogtijd is een belangrijke factor in het effect van de desinfectie. Het gebruik van alcohol tissues wordt afgeraden omdat alcohol snel verdampt en dus uit het gaasje verdwijnt en de desinfectie onvoldoende kan zijn.

Certificering

De huidige situatie zal voor veel cursisten verontrustend zijn. Instructeurs wordt dan ook gevraagd om cursisten die niet willen beademen dit niet op te dringen. Cursisten kan wel een alternatief geboden worden zoals het beademen met behulp van een faceshield of pocketmask. In het geval de instructeur niet kan beoordelen of de cursist vaardig is in het geven van beademingen, dient ook geen NRR/ERC certificaat afgegeven te worden. Beademen is en blijft immers een essentieel onderdeel van de behandeling van een patiënt met een circulatiestilstand.

Daadwerkelijke reanimatie

Beademen is een essentieel onderdeel van de reanimatie. Niet beademen verkleint de kans op een goede uitkomst. Zorgverleners in een beroepsmatige setting (ziekenhuispersoneel, ambulancehulpverleners, enz.) maken voor het beademen over het algemeen al gebruik van hulpmiddelen die voldoende bescherming bieden tegen besmetting. Voor burgerhulpverleners en omstanders is dat niet altijd het geval. Indien de burgerhulpverlener of omstanders getraind zijn in het beademen met een hulpmiddel zoals een faceshield of pocketmask is dit een goed alternatief. Is de hulpverlener niet getraind of is een hulpmiddel niet voorhanden dan is gewone mond op mond beademing voor het slachtoffer de beste zorg. Daarbij kan de hulpverlener altijd de afweging maken alleen borstcompressies te geven als hij niet kan of wil beademen.

Veelgestelde vragen over het coronavirus

Als beademing zo belangrijk is, zou het dan een optie zijn om voor “leken” masker ballon beademing in te voeren?

Nee dat is helaas geen optie. Masker ballon beademing is een complexe vaardigheid die niet zomaar aan iedereen is aan te leren en die met grote regelmaat (in de praktijk) geoefend moet worden om vaardig te blijven. Daarnaast is ook daar een aanzienlijke kans op besmetting met het coronavirus door spreiding van aerosolen die langs de kap lekken.

De AED geeft aan te starten met beademingen, wat moet ik doen?

Tijdens de COVID-19 pandemie is het advies om bij een slachtoffer met een bewezen of veronderstelde COVID-19 besmetting tijdens de reanimatie geen mond-op-mond of mond-op-masker beademing te geven. AED’s zijn hier echter niet op ingesteld. Deze zullen dus het advies geven te starten met borstcompressies én beademingen. De instructie om beademingen te geven moet u tijdens deze pandemie dan negeren.

Gelden de aangepaste richtlijnen ook voor bedrijfshulpverleners?

De NRR heeft een advies opgesteld voor alle reanimaties die plaats vinden buiten het ziekenhuis. Dus ook voor reanimaties waarbij bedrijfshulpverleners zijn betrokken.

De NRR geeft verder geen advies ten aanzien van de inzet van bedrijfshulpverleners bij andere letsels en ongevallen. Voor vragen hier omtrent kunt u terecht bij onder meer het NiBHV ( https://www.nibhv.nl/nieuws/corona-virus-updates/)

Geldt het advies voor reanimatie buiten het ziekenhuis ook voor verpleegtehuizen, revalidatiecentra en gelijksoortige centra?

De NRR heeft een advies opgesteld voor alle reanimaties die plaats vinden buiten het ziekenhuis. De principes uit het advies blijven ook voor verpleegtehuizen, revalidatiecentra en gelijksoortige centra overeind afhankelijk van de middelen waar het desbetreffende centra over beschikt.

Hoe groot is de kans dat we na de coronapandemie de beademingen überhaupt nog toe gaan passen?

De NRR is er alles aan gelegen dat er zo snel mogelijk weer wordt beademd. Ook al weten we niet exact (kwantitatief) wat de gevolgen zijn van het advies tijdelijk niet te beademen. Dat er gevolgen zijn voor de kans op overleven en de kwaliteit van leven erna lijkt bijna evident.

In de eerste golf is gebleken dat minder mensen met cardiale klachten zich melden bij de huisarts of de spoedeisende hulp. Zien we dit terug in het aantal reanimaties?

Het klopt inderdaad dat er in de eerste golf een periode is geweest dat burgerhulpverleners vaker zijn opgeroepen voor een reanimatie dan normaal het geval was. Of dit het gevolg is van minder mensen die zich melden met cardiale klachten of een andere oorzaak heeft moet nog worden uitgezocht. Een echt verband tussen beide is nog niet aangetoond.

Is de handelswijze bij verslikking aangepast tijdens de COVID-19 pandemie?

Op dit moment is de richtlijn hoe te handelen bij verslikking niet aangepast.

Is de meldersinstructie vanuit de meldkamer ambulancezorg ook aangepast?

De NRR heeft zijn beleid afgestemd met Ambulancezorg Nederland. Alle meldkamers ambulancezorg zouden dus op de hoogte moeten zijn van het aangepaste beleid voor omstanders, burgerhulpverleners en first responders. De meldersinstructie op de meldkamer is dan ook aangepast. Voor meldersinstructie vanuit de meldkamer ambulancezorg geldt:

a) Geef instructie voor ononderbroken borstcompressies en het aansluiten van de AED wanneer deze beschikbaar is. Adviseer geen beademing toe te passen. Laat een stoffen doek/kledingstuk over de mond en neus van het slachtoffer leggen.
b) Informeer gearriveerde hulpverleners het slachtoffer te reanimeren volgens de COVID-19 richtlijn.
c) Indien omstanders, first responders of burgerhulpverleners wel volledige BLS willen toepassen, dus inclusief beademen, dan is dat uiteraard toegestaan.

Is er duidelijkheid waarmee je het gezicht van het slachtoffer kan afdekken?

Het gezicht van het slachtoffer kan het beste worden afgedekt met iets van kleding of een handdoek. Het gaat dan voornamelijk over mond en neus. Het ziet er wat vreemd uit (zelfs luguber vinden sommige) maar het is snel te realiseren en voorkomt een deel van de aerosol vorming en verkleint daarmee de kans op een potentiële besmetting. Een Kiss of Life of AMBUmask is GEEN alternatief voor de doek. De aerosolen worden er dan niet uitgefilterd maar verspreiden zich langs de randen van de afdekking alsnog door de ruimte.

Is het mogelijk om bij elke AED PBM of tenminste een medisch mondmasker (FFP2) toe te voegen?

Theoretisch is dat mogelijk uiteraard. Maar er zijn een aantal bezwaren;

  • De AED’s zijn geen eigendom van HartslagNu maar veelal van stichtingen, bedrijven en particulieren
  • Een deel van de burgerhulpverleners die wordt opgeroepen, wordt direct naar het slachtoffer gestuurd. Voor die hulpverleners komt de PBM dus te laat of hulpverleners gaan er op wachten wat de hulpverlening vertraagd.
  • Daarnaast is het gebruik van PBM alleen zinnig als het op de goede manier wordt gebruikt. Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de besmettingen gebeurt op het moment dat mensen PBM UIT en/of AF doen. Dit is iets wat lastiger aan te leren dan het lijkt.

Alle burgerhulpverleners van materialen voorzien is qua volume (ruim 200 duizend) en qua scholing niet haalbaar.

Kan ik slachtoffers van een circulatiestilstand tijdens de COVID-19 pandemie beademen met een beademingsballon?

Tijdens de COVID-19 pandemie is het advies om geen mond-op-mond of mond-op-masker beademing te geven aan slachtoffers van een circulatiestilstand. Het risico op besmetting van de hulpverlener als het slachtoffer besmet is met coronavirus wordt tijdens deze handeling geschat op 100%.

Gebruik van een beademingsballon lijkt een voor de hand liggend alternatief. Deze handeling vraagt echter veel oefening en training en heeft bij onjuiste uitvoering veel risico’s voor het slachtoffer. Tenslotte is bij verkeerde uitvoering de kans op besmetting van de hulpverleners ook groot als gevolg van luchtlekkage langs het masker. Daarom wordt deze techniek alleen geadviseerd bij reanimaties in het ziekenhuis en alleen als de zorgprofessionals goed getraind zijn en de 4 handen techniek gebruiken.

Tijdens de eerste coronagolf is burgerhulpverleners en first responders ook afgeraden om te beademen. Zijn de gevolgen hiervan voor de overleving of de kwaliteit van leven bij overleving al bekend?

Nee helaas zijn de data die ons daarover informatie kan verschaffen nog niet bekend. Het verzamelen en verwerken van de noodzakelijke data gebeurd door datamanagers en gebeurd veelal handmatig. Er is data nodig uit AED’s, van de meldkamer, uit het ziekenhuis en tenslotte van huisartsen en patiënten. Daarbij wordt ook veel gekeken naar de overleving en kwaliteit van leven 3 maanden na de circulatiestilstand. Daarnaast moet voldoende data voorhanden zijn om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Dit alles betekent dat pas ongeveer 1 jaar na de golf wij waarschijnlijk iets kunnen zeggen over de gevolgen van de coronapandemie voor de uitkomsten van reanimatie.

Waarom is het advies om ook niet te beademen met een pocketmask of face-shield?

Tijdens de COVID-19 pandemie is het advies om geen mond-op-mond of mond-op-masker beademing te geven aan slachtoffers van een circulatiestilstand. Het risico op besmetting van de hulpverlener als het slachtoffer besmet is met coronavirus wordt tijdens deze handeling geschat op 100%.  Pocketmasks, face-shields en soortgelijke middelen bieden daarbij niet de noodzakelijke bescherming om overdracht van het coronavirus te voorkomen.

Wanneer is bij een slachtoffer sprake van een veronderstelde COVID-19 besmetting?

Wanneer iemand getest is op het coronavirus, is duidelijk of deze besmet is of niet. Maar dit testen is in veel gevallen niet gebeurd. Er kan dan alleen sprake zijn van een veronderstelde COVID-19 besmetting. Bij de hulpverlening mag er vanuit worden gegaan dat iemand besmet is met het coronavirus als:

  • het slachtoffer last had van neusverkoudheid, loopneus, niezen, keelpijn, lichte hoest en/of verhoging (vanaf 38 graden).
  • een huisgenoot van het slachtoffer bewezen COVID-19 besmet is of genoemde klachten heeft.  
Wanneer je ervoor kiest om bij een reanimatie de beademing over te laten aan een familielid of huisgenoot, hoe waarborg je dan de coronaveiligheid voor jezelf?

Als een familielid of huisgenoot tijdens een reanimatie wel beademingen wil toepassen is dit meer dan wenselijk. Het heeft dan de sterke voorkeur de gehele reanimatie (beademingen en borstcompressies) door het familielid te laten uitvoeren. Andere hulpverleners blijven dan op 1,5 meter afstand zoals de aangepaste richtlijn voorschrijft. Na gebruik van de AED kan gewisseld worden zonder binnen de 1,5 meter te komen. Het is immers wel belangrijk dat de kwaliteit van de borstcompressies voldoende blijft.

Wat is de richtlijn voor reanimatie van kinderen tijdens de COVID-19 pandemie?

Voor kinderen tot de puberteit gelden de normale richtlijnen inclusief beademen. Alleen indien het kind bewezen positief is getest op COVID-19 en nog besmettelijk is, geldt het advies niet te beademen. Uiteraard geldt ook hier dat het een ieder vrij staat toch beademingen te geven. Voor kinderen vanaf de puberteit geldt dezelfde richtlijn als voor volwassenen als het gaat om de aangepaste COVID-19 richtlijn (ook hier geldt dat het een ieder vrij staat toch te beademen)

Wat is het advies voor reanimatie van COVID-19 patiënten in buikligging?

De NRR acht reanimatiepogingen van een COVID beademende patiënt in buikligging niet zinvol als het een niet-schokbaar ritme betreft. 

Mocht het een schokbaar ritme betreffen dan behandelen met “3-schok strategie”. Indien geen ROSC is verkregen overweeg te stoppen.

Mocht in deze situatie het behandelteam kiezen voor een volledige reanimatie met thoraxcompressies, dan heeft het de voorkeur om de patiënt op de rug te draaien. Er is geen degelijk wetenschappelijk bewijs om reanimatie in buikligging te rechtvaardigen.

Natuurlijk is het een optie om reanimatie in buikligging te starten als draaien naar rugligging leidt tot ernstige vertragingen of risico’s voor zorgverleners of patiënt.  Let wel, dan moet de kwaliteit van de compressies in buikligging wel worden beoordeeld met behulp met end-tidal CO2. Als de etCO2 onvoldoende is tijdens de compressies moet overwogen worden alsnog de patiënt te draaien of de reanimatie te staken.

In de literatuur de aanbevolen techniek van reanimeren in buikligging:

  • Compressies tussen de schouderbladen met de gewoonlijke diepte (5-6 cm) en tempo (100-120/min)
  • Defibrillaties: plaats de defipads in antero-posterior positie of bi-axillair. Voor de bi-axillaire defipads positie hoeft de patiënt zelfs niet tijdelijk gedraaid te worden.