Kies afbeelding..

Coronavirus (COVID-19) en reanimatie

Het coronavirus brengt veel vragen met zich mee op het gebied van reanimatie en reanimatieonderwijs. Wij hebben alle informatie en veelgestelde vragen voor u bij elkaar gezet.

Adviezen reanimatiebeleid

Let op! (update 9 oktober 2020)

Tijdelijk wordt op dit moment de COVID-19 richtlijn gevolgd bij reanimaties buiten het ziekenhuis

Het is op dit moment voor de meldkamer ambulancezorg niet meer mogelijk om door middel van uitvragen een goede afweging te kunnen maken of het slachtoffer besmettelijk is door het coronavirus. Daarom is ter bescherming van burgerhulpverleners, first responders en ambulancezorgverleners besloten alle slachtoffers te reanimeren volgens de COVID-19 richtlijn (=Volgorde van handelen bij de basale reanimatie van volwassenen MET COVID-19).

Voor de BLS betekent dit onder andere:

  • beoordeel de ademhaling door alleen naar de borstkas te kijken, open de luchtweg niet,
  • bedek losjes de mond en neus met een doek of shawl geef GEEN beademingen, WEL borstcompressies,
  • sluit de AED aan zo gauw deze beschikbaar is.
Basic Life Support van volwassenen volgens de COVID-19 richtlijn

Reanimatie buiten het ziekenhuis tijdens COVID-19 pandemie (Out of Hospital)

Let op! Melderinstructie is standaard gewijzigd naar volgen COVID-19 richtlijn (Volwassenen MET COVID-19)

Algoritmes buiten het ziekenhuis

Volgorde van handelen bij de basale reanimatie van volwassenen tijdens COVID-19 pandemie, mocht u wel willen beademen
Volgorde van handelen bij de basale reanimatie van volwassenen MET COVID-19

Protocol reanimatieonderwijs

Protocol reanimatieonderwijs covid-19

Protocol ‘Veilig trainen voor BHV-, EHBO-, reanimatie- en veiligheidscursussen tijdens de COVID-19 pandemie’

Voorwaarden trainingen Advanced Life Support en GIC

Kijk terug: webinar Reanimeren en reanimatieonderwijs tijdens de coronapandemie

Veelgestelde vragen Reanimatiebeleid tijdens COVID-19

Tijdens de eerste coronagolf is burgerhulpverleners en first responders ook afgeraden om te beademen. Zijn de gevolgen hiervan voor de overleving of de kwaliteit van leven bij overleving al bekend?

Nee helaas zijn de data die ons daarover informatie kan verschaffen nog niet bekend. Het verzamelen en verwerken van de noodzakelijke data gebeurd door datamanagers en gebeurd veelal handmatig. Er is data nodig uit AED’s, van de meldkamer, uit het ziekenhuis en tenslotte van huisartsen en patiënten. Daarbij wordt ook veel gekeken naar de overleving en kwaliteit van leven 3 maanden na de circulatiestilstand. Daarnaast moet voldoende data voorhanden zijn om er iets zinnigs over te kunnen zeggen. Dit alles betekent dat pas ongeveer 1 jaar na de golf wij waarschijnlijk iets kunnen zeggen over de gevolgen van de coronapandemie voor de uitkomsten van reanimatie.

In de eerste golf is gebleken dat minder mensen met cardiale klachten zich melden bij de huisarts of de spoedeisende hulp. Zien we dit terug in het aantal reanimaties?

Het klopt inderdaad dat er in de eerste golf een periode is geweest dat burgerhulpverleners vaker zijn opgeroepen voor een reanimatie dan normaal het geval was. Of dit het gevolg is van minder mensen die zich melden met cardiale klachten of een andere oorzaak heeft moet nog worden uitgezocht. Een echt verband tussen beide is nog niet aangetoond.

Is er duidelijkheid waarmee je het gezicht van het slachtoffer kan afdekken?

Het gezicht van het slachtoffer kan het beste worden afgedekt met iets van kleding of een handdoek. Het gaat dan voornamelijk over mond en neus. Het ziet er wat vreemd uit (zelfs luguber vinden sommige) maar het is snel te realiseren en voorkomt een deel van de aerosol vorming en verkleint daarmee de kans op een potentiële besmetting. Een Kiss of Life of AMBUmask is GEEN alternatief voor de doek. De aerosolen worden er dan niet uitgefilterd maar verspreiden zich langs de randen van de afdekking alsnog door de ruimte.

Wanneer je ervoor kiest om bij een reanimatie de beademing over te laten aan een familielid of huisgenoot, hoe waarborg je dan de coronaveiligheid voor jezelf?

Als een familielid of huisgenoot tijdens een reanimatie wel beademingen wil toepassen is dit meer dan wenselijk. Het heeft dan de sterke voorkeur de gehele reanimatie (beademingen en borstcompressies) door het familielid te laten uitvoeren. Andere hulpverleners blijven dan op 1,5 meter afstand zoals de aangepaste richtlijn voorschrijft. Na gebruik van de AED kan gewisseld worden zonder binnen de 1,5 meter te komen. Het is immers wel belangrijk dat de kwaliteit van de borstcompressies voldoende blijft.

Als beademing zo belangrijk is, zou het dan een optie zijn om voor “leken” masker ballon beademing in te voeren?

Nee dat is helaas geen optie. Masker ballon beademing is een complexe vaardigheid die niet zomaar aan iedereen is aan te leren en die met grote regelmaat (in de praktijk) geoefend moet worden om vaardig te blijven. Daarnaast is ook daar een aanzienlijke kans op besmetting met het coronavirus door spreiding van aerosolen die langs de kap lekken.

Hoe groot is de kans dat we na de coronapandemie de beademingen überhaubt nog toe gaan passen?

De NRR is er alles aan gelegen dat er zo snel mogelijk weer wordt beademend. Ook al weten we niet exact (kwantitatief) wat de gevolgen zijn van het advies tijdelijk niet te beademen. Dat er gevolgen zijn voor de kans op overleven en de kwaliteit van leven erna lijkt bijna evident.

Is het mogelijk om bij elke AED PBM of tenminste een medisch mondmasker (FFP2) toe te voegen?

Theoretisch is dat mogelijk uiteraard. Maar er zijn een aantal bezwaren;

  • De AED’s zijn geen eigendom van HartslagNu maar veelal van stichtingen, bedrijven en particulieren
  • Een deel van de burgerhulpverleners die wordt opgeroepen, wordt direct naar het slachtoffer gestuurd. Voor die hulpverleners komt de PBM dus te laat of hulpverleners gaan er op wachten wat de hulpverlening vertraagd.
  • Daarnaast is het gebruik van PBM alleen zinnig als het op de goede manier wordt gebruikt. Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de besmettingen gebeurt op het moment dat mensen PBM UIT en/of AF doen. Dit is iets wat lastiger aan te leren dan het lijkt.

Alle burgerhulpverleners van materialen voorzien is qua volume (ruim 200 duizend) en qua scholing niet haalbaar.

Is de meldersinstructie vanuit de meldkamer ambulancezorg ook aangepast?

De NRR heeft zijn beleid afgestemd met Ambulancezorg Nederland. Alle meldkamers ambulancezorg zouden dus op de hoogte moeten zijn van het aangepaste beleid voor omstanders, burgerhulpverleners en first responders. De meldersinstructie op de meldkamer is dan ook aangepast. Voor meldersinstructie vanuit de meldkamer ambulancezorg geldt:

a) Geef instructie voor ononderbroken borstcompressies en het aansluiten van de AED wanneer deze beschikbaar is. Adviseer geen beademing toe te passen. Laat een stoffen doek/kledingstuk over de mond en neus van het slachtoffer leggen.
b) Informeer gearriveerde hulpverleners het slachtoffer te reanimeren volgens de COVID-19 richtlijn.
c) Indien omstanders, first responders of burgerhulpverleners wel volledige BLS willen toepassen, dus inclusief beademen, dan is dat uiteraard toegestaan.

Wat is de richtlijn voor reanimatie van kinderen tijdens de COVID-19 pandemie?

Voor kinderen tot de puberteit gelden de normale richtlijnen inclusief beademen. Alleen indien het kind bewezen positief is getest op COVID-19 en nog besmettelijk is, geldt het advies niet te beademen. Uiteraard geldt ook hier dat het een ieder vrij staat toch beademingen te geven. Voor kinderen vanaf de puberteit geldt dezelfde richtlijn als voor volwassenen als het gaat om de aangepaste COVID-19 richtlijn (ook hier geldt dat het een ieder vrij staat toch te beademen)

Wanneer is bij een slachtoffer sprake van een veronderstelde COVID-19 besmetting?

Wanneer iemand getest is op het coronavirus, is duidelijk of deze besmet is of niet. Maar dit testen is in veel gevallen niet gebeurd. Er kan dan alleen sprake zijn van een veronderstelde COVID-19 besmetting. Bij de hulpverlening mag er vanuit worden gegaan dat iemand besmet is met het coronavirus als:

  • het slachtoffer last had van neusverkoudheid, loopneus, niezen, keelpijn, lichte hoest en/of verhoging (vanaf 38 graden).
  • een huisgenoot van het slachtoffer bewezen COVID-19 besmet is of genoemde klachten heeft.  
De AED geeft aan te starten met beademingen, wat moet ik doen?

Tijdens de COVID-19 pandemie is het advies om bij een slachtoffer met een bewezen of veronderstelde COVID-19 besmetting tijdens de reanimatie geen mond-op-mond of mond-op-masker beademing te geven. AED’s zijn hier echter niet op ingesteld. Deze zullen dus het advies geven te starten met borstcompressies én beademingen. De instructie om beademingen te geven moet u tijdens deze pandemie dan negeren.

Is de handelswijze bij verslikking aangepast tijdens de COVID-19 pandemie?

Op dit moment is de richtlijn hoe te handelen bij verslikking niet aangepast.

Geldt het advies voor reanimatie buiten het ziekenhuis ook voor verpleegtehuizen, revalidatiecentra en gelijksoortige centra?

De NRR heeft een advies opgesteld voor alle reanimaties die plaats vinden buiten het ziekenhuis. De principes uit het advies blijven ook voor verpleegtehuizen, revalidatiecentra en gelijksoortige centra overeind afhankelijk van de middelen waar het desbetreffende centra over beschikt.

Kan ik slachtoffers van een circulatiestilstand tijdens de COVID-19 pandemie beademen met een beademingsballon?

Tijdens de COVID-19 pandemie is het advies om geen mond-op-mond of mond-op-masker beademing te geven aan slachtoffers van een circulatiestilstand. Het risico op besmetting van de hulpverlener als het slachtoffer besmet is met coronavirus wordt tijdens deze handeling geschat op 100%.

Gebruik van een beademingsballon lijkt een voor de hand liggend alternatief. Deze handeling vraagt echter veel oefening en training en heeft bij onjuiste uitvoering veel risico’s voor het slachtoffer. Tenslotte is bij verkeerde uitvoering de kans op besmetting van de hulpverleners ook groot als gevolg van luchtlekkage langs het masker. Daarom wordt deze techniek alleen geadviseerd bij reanimaties in het ziekenhuis en alleen als de zorgprofessionals goed getraind zijn en de 4 handen techniek gebruiken.

Waarom is het advies om ook niet te beademen met een pocketmask of face-shield?

Tijdens de COVID-19 pandemie is het advies om geen mond-op-mond of mond-op-masker beademing te geven aan slachtoffers van een circulatiestilstand. Het risico op besmetting van de hulpverlener als het slachtoffer besmet is met coronavirus wordt tijdens deze handeling geschat op 100%.  Pocketmasks, face-shields en soortgelijke middelen bieden daarbij niet de noodzakelijke bescherming om overdracht van het coronavirus te voorkomen.

Gelden de aangepaste richtlijnen ook voor bedrijfshulpverleners?

De NRR heeft een advies opgesteld voor alle reanimaties die plaats vinden buiten het ziekenhuis. Dus ook voor reanimaties waarbij bedrijfshulpverleners zijn betrokken.

De NRR geeft verder geen advies ten aanzien van de inzet van bedrijfshulpverleners bij andere letsels en ongevallen. Voor vragen hier omtrent kunt u terecht bij onder meer het NiBHV ( https://www.nibhv.nl/nieuws/corona-virus-updates/)

Veelgestelde vragen Reanimatieonderwijs en COVID-19

Hoe ziet het lesplan er na 15 juni uit en komt er een voorbeeld op de website?

Het grootste deel van het lesplan zal hetzelfde zijn als het huidige lesplan. Men dient immers de cursisten ook gewoon het reguliere protocol inclusief beademen aan te leren. Wel moet aanvullend aandacht besteed worden aan het tijdelijke COVID-19 algoritme. Een nieuw en aangepast lesprogramma met PowerPoint vindt u op onze website bij Lesmaterialen BLS.

Hoe moeten we de stabiele zijligging en buik/rug oefenen als we 1,5 meter uit elkaar moeten blijven?

Zowel de stabiele zijligging als het van buik naar rug draaien kunnen op een speciale pop worden geoefend. Als deze niet aanwezig zijn, is een duidelijke demonstratie van de instructeur voldoende.

Mogen we nu wel beademen op poppen?

Indien de regels beschreven in het protocol worden gehandhaafd, kan iedere cursist op een veilige manier de reanimatie volledig uitvoeren, dus ook het beademen op de pop.

Hoe kunnen we met een groep van 6 op een veilige manier op de poppen reanimeren?

De Nederlandse Reanimatie Raad (NRR), het NIBHV, het Oranje Kruis, het Rode Kruis en de Branchevereniging Bedrijfshulpverlening Nederland (BVBN) hebben gezamenlijk een protocol opgesteld hoe op een veilige manier reanimatie en Eerste Hulp cursussen te kunnen verzorgen. Als u zich aan dit protocol houdt, kunt u op een veilige manier reanimatie onderwijs verzorgen. Meer over het protocol vindt u op onze website.
https://www.reanimatieraad.nl/coronavirus-en-reanimatie/
https://www.reanimatieraad.nl/nieuws/protocol-ehbo-bhv-en-reanimatiecursussen-gereed/

Zijn we verplicht de gelaatsmaskers en de longen te vervangen na iedere cursist?

Ja, ondanks dat de nieuwe richtlijn aangeeft dat er weer gereanimeerd mag worden op straat, blijft het protocol ‘Veilig trainen tijdens de COVID-19 pandemie’ van kracht en schrijft voor gelaatsmaskers en longen te vervangen na iedere cursist. Als het gelaatsmasker na gebruik van een cursist adequaat wordt gereinigd, dan hoeft het masker niet vervangen te worden.

Wij hebben een Laerdalpop en het longsysteem daarvan is moeilijk te vervangen en kost veel geld.

Ook hier geldt dat deze vervangen dienen te worden. De reden hiervoor is dat de kleppen die de lucht reguleren niet aan de uiteinden van de slangen zitten en er daarnaast geen garantie is dat er niet enige lucht terugloopt.

Wij hebben een Laerdaltorso met mondstuk, kunnen we die alleen vervangen?

Voor alle reanimatiepoppen geldt dat het protocol voorschrijft dat longen, longzakjes en andere longsystemen na iedere cursist vervangen dienen te worden.

Waarom moeten er handschoenen worden gedragen als er flesjes desinfecteer in lokaal staan?

De combinatie van maatregelen die worden genomen zorgen ervoor dat het virus onder controle blijft. Dit is 1 van de maatregelen.

Waarom kunnen we niet beademen met een masker ballon?

Beademen met masker ballon is een lastige vaardigheid die alleen gebruikt wordt door getrainde zorgprofessionals die deze handeling regelmatig oefenen en gebruiken in de praktijk. Bij onjuiste techniek is er grote kans op lekkage langs het masker. En daarnaast zijn er ook risico’s voor het slachtoffer als de techniek niet goed wordt uitgevoerd.

Mogen PBLS trainingen ook weer worden gegeven vanaf 15 juni?

Ja, ook de PBLS trainingen mogen vanaf 15 juni weer worden opgestart.

Mogen er wel NRR certificaten worden uitgereikt als men op de cursus niet beademt?

Om in aanmerking te komen voor een certificaat dient de cursist alle competenties te beheersen en te kunnen laten zien. Er mag dus geen certificaat worden uitgereikt als de cursist niet beademt.

Komt er een update van het brancheprotocol “Veilig trainen”?

Er is vooralsnog pas een update van het brancheprotocol voorzien op het moment dat er meer duidelijk wordt over een wettelijke verplichting van het mondkapje.

Over iets meer dan een jaar zijn alle certificaten verlopen. Is al bekend wat het beleid wordt in 2021?

In maart zijn alle certificaten met 1 jaar verlengd. Certificaten die afliepen in juni 2020, zijn verlengd tot juni 2021. Certificaten die afliepen per 1 september 2020 zijn verlengd tot 1 september 2021. Enzovoorts. Hoe we daar in 2021 mee omgaan is nog niet besloten. Wat we wel weten is dat we niet onbeperkt kunnen verlengen. Eens moeten cursisten bijgeschoold worden en met het brancheprotocol is dat ook goed en veilig mogelijk. NRK, HOK, NIBHV en NRR zijn hierover in overleg om zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen.

Certificeren kan alleen wanneer tijdens de training ook het beademen beoefend en beoordeeld wordt. De longen vervangen na iedere beademingssessie is echter zeer arbeidsintensief. Hoe kunnen we hier het beste mee omgaan?

Het klopt dat beademen tijdens de training nog steeds verplicht is om gecertificeerd te worden. Zolang dat volgens het protocol gebeurd neemt dat niet direct een verhoogd risico met zich mee voor besmetting. Het brancheprotocol schrijft voor dat na elke cursist de longen van de pop vervangen worden. Dit beleid is afgesproken in nauw overleg met het RIVM. Bij de ene pop is het vervangen van longen goedkoper en eenvoudiger dan bij andere poppen. Daar kunnen wij als NRR helaas niet zoveel aan doen. Kijk vooral hoe collega opleiders en instructeurs hier mee omgaan om van elkaar te leren. Leen eventueel tijdelijk poppen van een collega als je eigen poppen minder geschikt zijn voor het steeds vervangen van de longen.

Waarom staan er in de lesmaterialen filmpjes en afbeeldingen die niet voldoen aan de corona richtlijnen zoals de video waarbij twee hulpverleners een AED aansluiten zonder dat zij een mondkapje dragen?

Het lesmateriaal gaat zo veel mogelijk uit van de standaard reanimatie in de normale situatie zoals die voor de pandemie werd uitgevoerd. Op het moment dat het virus voldoende onder controle is, zoals bijvoorbeeld ook in de zomerperiode, is dit ook de standaard. We willen als NRR voorkomen dat cursisten worden opgeleid om alleen te kunnen reanimeren volgens de richtlijn die maar in specifieke situaties van toepassing is. In de lesmaterialen zijn wel specifieke dia’s opgenomen om de aangepaste richtlijn toe te lichten.

Hoe wordt tijdens de coronapandemie het ALS (Advanced Life Support) onderwijs georganiseerd? Daarin zit toch ook veel scenario onderwijs?

Voor het ALS onderwijs is een speciaal protocol opgesteld met meerdere voorzorgsmaatregelen om verspreiding van het virus te beperken.

Er worden momenteel veel E-learning programma’s aangeboden waarmee je na goed vervolg gewoon een certificaat krijgt, zonder het volgen van een praktijk oefening. Wat vindt de NRR hiervan?

E-learning kan zeker bijdragen aan het op peil houden van de kennis van reanimatie en reanimatie vaardigheden. De NRR heeft haar certificaten zonder voorwaarden met 1 jaar verlengd. Als andere partijen deze verlenging koppelen aan tenminste het volgen van de E-learning is daar zeker wat voor te zeggen. Maar dit zou een tijdelijke maatregel moeten zijn en zeker niet de standaard moeten worden. Het in de praktijk oefenen van vaardigheden blijft een essentieel onderdeel.

Heeft u andere vragen over maatregelen, bescherming tegen en verspreiding van het coronavirus (COVID-19)?

Kijkt u dan op de website van het RIVM

of op de website van de Rijksoverheid